فرا رسیدن ماه شعبان المعظم مبارک باد

آداب طبابت و وظائف طبيب

مروری بر عملکرد دستگاه گوارشی و عملکرد آن

افسردگی

به نام  خدا

حرفة پزشكي ، از آن رو كه با جان ، ناموس و اسرار زندگي مردم سر و كار دارد ، علاوه بر مقرّرات اسلامي ، در همة حرفه ها داراي آداب و احكام ويژه اي است كه رعايت آن براي پزشك مسلمان ، لازم و ضروري است. از جمله :

1-احساس مسئوليت

احساس مسئوليت ، از مهمترين و اصلي ترين آداب پزشكي است ؛ زيرا اين احساس است كه پزشك را به رعايت وظايف اخلاقي ، قانوني و شرعي خود در مورد بيمار ، وادار مي سازد .

امام صادق ( عليه السلام ) سخني تكان دهنده در بارة مسئوليت پزشك از حضرت مسيح ( عليه السلام ) نقل فرموده است :

مسيح  ( عليه السلام ) مي گفت : آن كه درمان كردن زخم زخمديده اي را واگذارد ، ناگزير ، شريك كسي است كه زخم را بر بدن وي نشانده است .[1]

اين سخن ، متكي برمنطق روشني است كه نه تنها پيروان اسلامو مسيحيت ، بلكه هيچ پزشك با وجداني نمي تواند آن را انكار كند . از اين رو ،شايسته است همة پزشكان ، آن را قاب كنندو در مطبّ خويش بياويزند .

ب اساس اين منطق ، كوتاهي پزشك در درمان بيمار ، به معناي سهيم بودن او در بيماري و گاه، هلاكت بيمار است .  لذا پزشك، مسئول است با همة توان براي درمان بيمار ، تلاش كند و با هيچ بهانه اي نمي تواند از زير بار اين مسئوليت شانه خالي نمايد .

برهمين اساس ، معتقديم يكي از وظايف مهم دانشگاه هاي علوم پزشكي ، برنامه ريزي براي پرورش حسّ مسئوليت   شناسي  در دانش پژوهان اين دانش است .

تقوا درهر حرفه اي به معناي رعايت قوانين الهي در انجام ادن آن است . بنابر اين ،  تقواي پزشكي ، شامل همة  آداب و احكام اسلامي در مورد اين حرفه است ؛ ليكن در تقواي پزشكي  دو نكته از اهميت فوق العاده اي برخوردار است ؛ يكي  خير خمواهي براي بيمار ؛ و ديگري تلاش براي درمان او . امام علي ( عليه السلام )  پس از توصية پزشكان به تقوا ، بلا فاصله به اين دو مصداق بارز تقواي پزشكي اشاره مي فرمايد :

« من تطبّب فليتّق الله َ وَ ايَنصح وَ اليَجتهد.    هركس طبابت پيشه كند ، بايد كه از خدا پروا بدار و خيرخواهي و جدّيت به خرج دهد» [2]

« نُصح » كه در اين سخن بدان اشاره شد ، به معناي خيرخواهي و  « اجتهاد»   ، به معناي به كارگيري همة توان است . بنابر اين ، تقواي پزشكي بدين معناست كه پزشك براي حسن انجام وظيفه ، اول بايد سود بيمار رار در نظر بگيرد نه سود خود را ، دوم بايد از توان فكري و عملي خود براي درمان وي استفاده كند و پزشك با تقوا، كسي است كه در صرف وقت براي تشخيص بيماري ، درتجويز دارو ، در چگونگي درمان و طول آن ، به چيزي جز سود بيمار نينديشد .

3- پاكدامني

يكي از مصاديق مهم تقواي پزشكي ، عفت جنسي و پاك دامني است . پزشك با تقوا ، به خود اجازه نمي دهد از بيمار ، سوء استفادة جنسي كند و حتّي درنگاه كردن براي معاينه ، حدود اسلامي را رعايت مي نمايد . بدين معنا كه اگر از طريقي بجز نگاه كردن بمواضعي كه نگاه كردن به آن دراسلام ممنوع است ، بتواند بيماري راتشخيص  دهد ، مبادرت به نگاه نامشروع نمي ورزد  ودر صورت نياز به اين كار نيز ، به اندازة ضرورت اكتفا مي كند .

4- اهتمام به تشخيص بيماري

يكي از نكات آداب پزشكي كه در احاديث اسلامي بر آن تاكيد شده ، اهميّت دادن به تشخيص بيماري است .  پيامبر اسلام به يكي از پزشكان معاصر  خود ، چنين  توصيه مي فرمايد :

«  هيچ كس را درمان مكن ، مگر آن گاه كه بيماري او را بشناسي .»[3]

مكرّر شنيده مي شود كه به دليل تشخيص نادرست طبيب و داروي نامناسب ، بيماري تشديد شده و گاه بيمار ؛ هلاك شده است . رعايت اين ادب ، اقتضا مي كند كه پزشك ، همة توان خود را براي تشخيص بيماري به كار گيرد و پيش از تشخيص آن ، اقدام به تجويز دارو نكند و اگر فرصت لازم را براي تشخيص ندارد يا خسته است و يا به هردليل ديگر ، آمادگي لازم را براي اظهار نظر ندارد ، از معايه بيمار و دادن دارو ، به طور جدّي خودداري كند .

5-      رعايت ضرورت درتجويز دارو

درروايات فراواني از اهل بين  عليهم السلام تاكي شده است كه تا آن جاكه بدن قدرت تحمِّل بيماري را دارد ، بيمار نبايد به پزشك مراجعه كند؛ زيرا مصرف دارو بدون ضرورت براي سلامت انسان ، زيانبار است .

امام علي عليه السلام  مي فرمايد : « با در خويش تاآن هنگام كه با تو مدار ا مي كند ، مدارا كن »[4]

 و از امام كاظم عليه السلام   روايت شده است : « تازماني كه بيماري به جد  باشما درگير نشده است ، درگير معالجة طبيبان نشويد ، كه درمان به مانند ساختمان است كه مقدار كمي از آن ،  شخص را به     مقدار فراوانش مي  كشاند .» [5]

 طبق دلالت التزامي اين احاديث ، بر فرض اگر بيماري اين رهنمود ها را ناديده گرفت و به پزشك  مراجعه كرد ، پزشك متعهدوباتقوا ، كسي است   كه پس از معاينه ؛ اگر تشخيص داد بيماري او جزئي است و نيازي به دارو ندارد، اقدام به نوشتن نسخه و تجويز دارو نمي كند ، و اگر تشخيص داد كه مصرف دارو ضرورت دارد ، بيش از اندازة لازم ، دارو تجويز نمي نمايد تا كيسة توليد كنندگان دارو را پر كند.

6-      حفظ اسرار بيمار

يكي از آداب مهم پزشكي ، راز داري است . برخي از بيماري ها ، راز بيمار محسوب مي شوند و او مايل نيست ديگران از آن مطّلع شوند. روايات اسلامي ، از يك سو به بيمار توصيه مي كنند كه بيماري پنهان خود را از پزشك ، كتمان نكند ، چنان كه امام علي عليه السلام  مي فرمايد : « هركس در نهفتة خويش را پنهان بدارد  ، طبيبش ازدرمان وي ناتوان مي ما ند .»[6]

و از سوي ديگر ، به پزشك تاكيد مي كنند كه امانتدار باشد و با افشاي راز بيمار ، به او خيانت ننمايد . درحديث نبوي آمده است :

«   المجالس ُ بالامان‍ۀ و افشاؤكَ سرّ أ خيك َ خيانۀ ٌ فاجتنب ذلكَ ـ»

« نشستن ها به امانت است و افشاي راز برادرت نيز خيانت ، پس از اين كار ، بپرهيز »[7]

7-      ايجاد  اميداواري در دل بيمار

يأس و نوميدي ، موجب تشديد بيماري است و بيش از بيماري بر اي بيمار  ، رنج آور است . امام علي عليه السلام  مي فرمايد : «  أ عظم ُ البلاء انقطاع ُ الرّجائ .    سخت ترين بلا ، گسستن اميد است »

بلكه گاه نوميد ي، سبب مرگ بيمار مي گردد.

 چنان  كه امام علي عليه السلام  مي فرمايد : «  قتل القنوط ُ صاحبه ُ . نوميدي ، آن كس راكه دامن گيرش بشود ، مي كشد. »[8]

      به عكس ، اميد به درمان ، از رنج بيماري ، مي كاهد و به بيمار ، قدرت غلبة بر بيماري مي دهد و درمان را تسريع مي كند . از اين رو ، يكي از وظايف مهم پزشكي ، بوي‍ژه درمورد بيماري هاي خطرناك  ، تقويت  روحية بيمار و ايجاد اميد در اوست .

      گفتني است كه بهترين راه اميدوار كردن بيمار ، حِسّ مذهبي ، توكّل به خدا و اعتقاد به اين حقيقت است كه طبيب واقعي اوست و درمان هيچ دردي بر اي خداوند متعال ، دشوار نيست و چه بسا دردهاي بي درمان كه با دعا شفا يافته و به هر حال ؛ خداوند متعال ، چيزي جز خيرو صلاح و سود انسان را نمي خواهد.

8-      جلوگير ي از طبابت افراد غير  متخصص

از نظر اسلام ، طبابت افراد غير  متخصص ممنوع و نظام اسلامي موظّف است از كار آنان جلوگيري كند و در صورت سر پيچي ، آنان را مانند روحاني نمايان فاسق ، زنداني كند.

 امام علي عليه السلام  مي فرمايد : «  برامام ، لازم است عالمان تبهكار و پزشكان ناآگاه را ره زندان در افكند .»[9]

مقدّم داشتن ضرورت زنداني كردن علماي فاسق بر پزشكان جاهل ، از آن جهت است مه خطر طبيب نمايان روحاني براي جامعة اسلامي بيش از طبيب نمايان جسماني است .

باري ، پزشك غير متخصص ، در صورتي كه اقدام به طبابت كرد و موجب زيان بيمار گرديد ، علاوه بر اين كه مرتكب گناه شده ، بر اساس قانون  ضمان ، ضامن است

 چنان  كه از پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله   روايت شده: «  هركس بدون سابقه ( و تخصص لازم ) به كار طبابت دست زند ، ضامن است .»[10]

همچنين ، طبيب متخصص ، اگر در انجام وظيفة خود ، كوتاهي كند اين كوتاهي به فساد بينجامد ،   ضامن  خواهد بود ./

مروری بر عملکرد دستگاه گوارشی و عملکرد آن

دستگاه گوارش از یک لوله طویل تشکیل شده که از دهان تا مقعد امتداد یافته است و دارای تعدادی غدد ضمیمه می باشد که آنزیم های و مواد دیگر مورد نیاز برای عمل گوارش را بر عهده دارند .وظیفه تامین آب و مواد غذایی مورد نیاز بدن انسان ،بر عهده دستگاه گوارش است

به این ترتیب که بدن ،آب ومواد غذایی را دریافت می کند و با تغییر اتی که از طریق دستگاه گوارش در مواد غذایی می دهد،آنها را به صورت مواد قابل استفاده برای سلولها ی بدن در می آورد .سپس این مواد تغییر شکل یافته را در اختیار جریان خون قرار می دهد تا از این راه به تمامی سلولهابرسند .

برای اینکه دستگاه گوارش بتواند وظیفه خود را به درستی انجام دهد،چند عمل باید انجام شود

 1-حرکت غذا در لوله گوارش

2-ترشح آنزیم ها و شیره های گوارشی مورد نیاز هضم غذا

3-جذب فراورده های گوارشی ،آب،یونها،.

4-گردش خون در اعضای گوارشی جهت خارج کردن مواد جذب شده

 5-کنترل تمامی این اعمال توسط دستگاهها ی عصبی و هورمونی...........

هر قسمت از لوله گوارش علا وه بر اعمال عمومی که دیگر بخش های آن هم انجام می دهند ،عملکردویژه خود را هم دارد .

به عنوان مثال مری به طور عمده محلی برای عبور غذا ،معده محل ذخیره غذا و روده باریک محل هضم و جذب است .دستگاه عصبی و هور مونها ی گونا گون هم با کنترل حرکت دستگاه گوارش و ترشح آنزیم ها و شیره های مختلف ،فعالیت دستگاه گوارش را تنظیم می کنند.

پس از خوردن غذا ،اولین عملی که بر روی آن صورت می گیرد ،جویدن غذا توسط دندانهاست .پس از آن غذا بلعیده می شود از حلق عبور می کند ووارد مری می گردد.برای این عمل تناسب یافته اند .

درانتهای مری دریچه ای به نام دریچه تحتا نی مری قرار دارد.این دریچه کمی قبل از اینکه غذا به انتهای مری برسد باز می شود و موجب می گردد غذا به راحتی وارد معده شود .پس از عبور غذا از معده به مری می شودغذا پس از ورود به معده برای مدتی در آن متوقف می ماند.در این زمان آنزیم هاو شیره های مختلفی  که از غدد مو جود در دیواره معده ترشح می شوند،فرصت کافی می یابند تا بر روی مواد غذایی عمل کنند و موجب تجزیه و هضم آنهاشوند.همچنین معده علا وه بر حرکات عمومی که در همه قسمتها ی دستگاه گوارش وجود داردو موجب پیشبرد غذا در طول لوله گوارش می گردد ،دارای حرکاتی ویژه است که این حرکت ،موجب خرد و آسیاب شدن بیشترمواد غذایی و مخلوط شدن آنها شیره ها و آنزیم ها ی گوارشی می گردد.این عمل موجب می گردد که هضم بیشتروبهتر مواد غذایی صورت پذیرد .

موادغذایی پس از تغییراتی  که در معده پیدا کردند

وارد روده کوچک می شوند. در روده باریک ،بو یژه در دوازدهه (قسمت ابتدایی روده کوچک ) آنزیم ها و مواد گونا گون دیگری از کیسه صفرا ،لوزالمعده و....ترشح می شوند که موجب هضم بسیاری از مواد غذایی می شوند . مواد غذایی پس از تغییراتی که در معده پیدا کردند. و در واقع قسمت اعظم هضم مواد غذایی در روده کوچک انجام می شود.     

یکی از غدد بسیار مهم دستگاه گوارشی ،لوزالمعده پا نکراس است که ترشحات خود را از طر یق مجرایی به دوازدهه  می ریزد .لوزالمعده یکی از غد د مهم بدن است که با ترشح مواد و هورمونهای مختلف نقش مهمی در کنترل اعمال بدن و ایجاد حالت تعادل در بدن ایفا می کند .از مهمتر ین موادی که از لوزالمعده ترشح می شود هورمون انسولین است که کنترل کننده قند خون می باشد .ترشحات لوزالمعده همراه با سایر آنزیم ها موجبات هضم بیشتر مواد غذایی را فراهم می کند.

با حرکات روده مواد ،مواد هضم شده در طول آن به حرکت در می آیند و کم کم جذب عروق خونی می شوند که این عروق درسرتاسر لوله گوارش گسترش یافته اند برای جذب مواد   ،لا زم است سطح گسترده ای وجود داشته باشد .روده  کوچک سطح وسیعی دارد که این سطح وسیع در اثر چین خوردگی ها و همچنین پرزهایی که در سطح روده وجود دارند،ایجاد شده و زمینه را برای جذب وسیع مواد گوارش یافته فراهم می کند تا جذب مواد غذایی سریعتر و آسا نتر انجام شود و تا انتها ی روده کوچک بیشتر مواد قا بل استفاده برای بدن جذب شده اند و آنچه وارد روده بزرگ می شود عمد تا مواد ی هستند که سلول های بدن قادر به استفاده از آنهانیستند و یا دستگاه گوارش قدرت هضم آنها را ندارد .

در روده بزرگ جذب عمده آب و یونها صورت می گیرد که جذب آب در روده بزرگ از اهمیت زیادی بر خوردار است و این عمل روده بزرگ .به میزان زیادی مانع از دست رفتن آب بدن می شود .

هر عاملی که بتواند در این عملکرد  روده  بزرگ اختلا ل ایجاد کند –همانند باکتری ها ی مختلف –می تواند موجب اسهال ها ی شدید و مر گبار شود .در روده بزرگ در حالت طبیعی تعدادی باکتری وجود دارد که قادرند سلو لز غذا را تجزیه کنند.

سلولزترکیبی قند ی است که در دیواره سلول های گیاهان وجود دارد و دستگاه گوارش انسان دارای آنزیم ها ی لا زم برای تجزیه آن نیست .ولی باکتری های روده بزرگ می توانند از آن به عنوان منبع انرژی استفاده کرده و همچنین برای میزبان خود مقدار انرژی فراهم کنند.این منبع انرژی برای حیوانات علفخوار قابل توجه است ولی در انسان اهمیت بسیار کمی دارد .

در اثر فعالیت با کتری ها در روده مواد دیگری هم ساخته می شوند که مهمترین آنها ویتامین هایی B12- k  مانند ویتامین                          

  از اهمیت زیادی بر خورد ار است .زیرا در حالت kو....هستند که در میان آنها تولید ویتامین    طبیعی مقدار از این ویتامین که همراه مواد غذایی وارد بدن می شود برای حفظ انعقاد خون کفایت نمی کند .

 برگرفته از  مجموعه  کتاب سبز

افسردگی

افسردگی اختلالی است که در آن نیروی  زیستی فرد کم شده  و فرد به نقطه  پریشانی  می رسد واحساس بدبختی بیچارگی وناامیدی  می کند .شخص افسرده  ممکن است به صورت واقعی یا غیر واقعی به فکر  همه   شکستها وناکامی هایش  باشد  و آینده در نظر او توأم با نا امیدی جلوه کند .

افسردگی از همان ابتدای تاریخ همراه انسان بوده است .در طی قرون گذشته این بیماری  نامها ی متفاوتی داشته است . در کتب طب قدیمی  ایران  از این بیماری  با نام مالیخولیا  یاد شده است .

در یک مطالعه پزشکی گسترده   نشان داده شده که افسردگی به طور مشخصی مشکلات  بیشتری نسبت  به التهاب مفاصل

 فشار خون ، بیماریهای مزمن ریوی و دیابت در عملکرد وکارایی افراد  مبتلا ایجاد می کند .

حالات یک فرد افسرده

 کاهش میل به فعالیتهای لذت بخش روزمره  مثل : معاشرت ، تفریح،  ورزش و غذاو.. ..

افراد  مبتلا به افسردگی امکان دارد حواس پرتی ، اشکال در تمرکز ، شکایت اضعف حافظه داشته باشند.خواب فرد مختل می شود  یعنی  فرد افسرده  یا به سختی به خواب میرود یا خواب ناآرام  و دوره هایی از بیداری  شبانه دارد .

 راهنما ییهای زیر برای افراد  افسرده  مفید است :

---برای خود  هدفهای سخت و یا مسئولیتهای سنگین انتخاب نکنید.

--کارها  و وظایف  زیاد و گسترده را به قسمتهای کوچک  تقسیم کنید و آنها را به ترتیب تقدم و تاخر ، زمان بندی کنید و در زمانی که توانایی آن رادارید  آنچه  راکه می توانید انجا م دهید . 

--انتظار زیادی در مدت زمان کوتاهی از خود نداشته باشید که این  فقطدر شما احساس شکست را زیاد می کند .--

 --سعی کنید با مردم باشید چون معمولا   این امر  از تنهایی بهتر است .

 --در فعالیتهایی که در شما احساس  خوبی ایجاد می کنند ، شرکت نمایید . 

تقواي پزشكي

آداب طبابت و وظائف طبيب