فرا رسیدن ماه شعبان المعظم مبارک باد

به نام خدا

مختصری در باره سوره ها ی قرآن

  نام سوره :         نبأ  ، عم يتسائلون

معني سوره:        خبري كه مهم و داراي فايده باشد و انسان نسبت به آن علم يا ظن غالب داشته باشد.

علت نامگذاري :  به  خاطر تعبيري است كه در آیة دوم آن آمده است ، و گاه از آن به عنوان سورة  «عم»  به تناسب آية نخستين  آن تعبير مي شود .

محل نزول وتعداد آیه :        شهر مقدس مكه و 40 آیه دارد

 شأ ن نزول سوره :   اين آيات در حقيقت  پاسخي است به سؤ الاتي كه منكران معاد ،  و اختلاف  كنندگان دراين نبأ عظيم داشته اند ، زيرا دراين آيات گو شه اي از نظام حكيما نة اين عالم هستي ومواهب حساب شده اي كه نقش بسيار مؤثري در زندگي انسانها دارد بيان شد ه است ، كه از يكسو دليل روشني بر قدرت خدا بر  همه چيز و از جمله تجديد حيات مردگان است ، و از سوي ديگر اشاره به اين است  كه اين نظام حكيمانه نمي تواند بيهوده و عبث باشد ، در حالي كه اگر با پايان اين زندگي مادي دنيا همه چيز پايان يابد ،  مسلماً طرحي عبث و بيهوده خواهد بود .

محتواي سوره:   محتواي اين سوره را  مي توان در چند بخش خلاصه كرد .

1- سؤالي كه در آغاز   سوره از حادثة بزرگ ( نبأ عظيم )  يعني روز قيامت مطرح شده است .

2- سپس به بيان نمونه هايي ازمظاهر قدرت خداوند در آسمان و زمين  و زندگي انسا نها ومواهب آن – به عنوان دليلي بر امكان معاد و رستاخيز – مي پردازد.

3- در بخش ديگري قسمتي از نشانه هاي آغاز رستاخيز را بيان مي دارد

4- در بخش ديگري  گوشه اي از عذابهاي دردناك طغيانگران را بيان مي دارد .

5- به دنبال آن قسمتي از نعمتها ومواهب شوق انگيز بهشتي را شرح مي دهد.

6- سرانجام  با انذار شديدي از عذاب قريب ، و سپس  ذكر سرنوشت غم انگيز كافران سوره پايان مي گيرد.

فضيلت سوره:   در حديثي از پيغمبر گرامي اسلام ( صلی الله علیه و آله ) آمده است : ـ« كسي كه سورۀ عم يتسائلون را بخواند  خداوند از نوشيدني خنك و گواراي بهشتي در قيامت  سيرابش مي كند .»1

 امام صادق عليه السلام  فرمودند: « كسي كه همه روز سورۀ عم يتسائلون را ادامه دهد سال تمام نمي شود  مگر اينكه خانۀ خدا را زيارت مي كند .»2

در حديث ديگري از پيغمبر گرامي اسلام ( صلی الله علیه و آله ) آمده است : ـ« كسي كه سورۀ عم يتسائلون  را بخواند و حفظ كند حساب او در قيامت ( چنان سريع انجام مي گيرد كه )  به مقدار خواندن يك نماز خواهد بود3 .                                                                                                          1و2=مجمع البیان ج10، ص420

3=تفسیر برهان ، ج 4،  ص419

  نام سوره :     حمد – فاتحة الکتاب  -  ام الکتاب                               

معني سوره:     ستایش کردن در برابر کار یا صفت نیک اختیاری ، یعنی خداوند متعال همۀ مواهب ونیکیها را با ارادو اختیار خود ، ایجاد کرده است .

محل نزول و تعداد آیه:   شهر مقدس مکه  و 7 آیه دارد

 شأ ن نزول سوره :  بعد از بسم الله که آغاز گر سوره است نخستین  وظیفۀ بندگان آن است که به یاد مبدأ بزرگ عالم هستی  و نعمتهای  بی پایانش بیفتند ، همان نعمتهای  فراوانی که سراسر  وجود مارا احاطه کرده و راهنمای ما  در شناخت پروردگار وهم انگیزۀ ما در عبودیّت است .

محتواي سوره:  این سوره  با حمد و ستایش پروردگار شروع می شود و با  ابراز ایمان به مبدأ و معاد ( خداشناسی و ایمان به رستاخیز) ادامه می یابد وبا تقاضا هاونیازهای بندگان پایان می گیرد.

فضيلت سوره:   پیامبر اکرم ( صلی الله علیه و آله ) فرمودند:

« هر مسلمانی سورۀ  حمد را بخواند پاداش  او به اندازۀ کسی  است که دوسوم قرآن را خوانده  است ( و طبق نقل دیگری پاداش کسی است که تمام قرآن را خوانده باشد ) وگویی به هر فردی از مردان و  زنان  مؤمن هدیه ای فرستاده  است.»

مجمع البیان آغاز سورۀ حمد

  نام سوره :  بقره

معني سوره:     گاو

علت نامگذاری : به خاطر داستانی  در مورد گاو بنی اسرائیل   است

محل نزول وتعداد آیات: شهر مقدس مکه و  286 آیه

 شأ ن نزول سوره :

محتواي سوره:1- بحثهایی پیرامون  توحید و شناسایی  خدا  مخصوصا از طریق مطالعۀ اسرار آفرینش .

2-  بحثهایی در زمینۀ معاد و زندگی پس از مرگ ، بخصوص مثالهای حسّی آن مانند داستان حضرت ابراهیم  و زنده شدن مرغها و داستان عزیر .

3- بحثها یی پیرامون اعجاز قرآن واهمیّت این کتاب آسمانی.

4-   بحثهایی   بسیار مفصل و طولانی  در بارۀ یهود ومنافقان وموضع گیری های خاص آنهادر برابر اسلام و قرآن ، وانواع  کارشکنیهای آنان در این رابطه .

5- بحثهایی  در زمینۀتاریخ پیامبران بزرگ از جمله حضرت ابراهیم(علیه السلام) و حضرت نوح (علیه السلام)

6- بحثهایی در زمینۀ احکام مختلف اسلامی   ازجمله نماز ،  روزه ،جهاد در راه خدا ، حج و تغییر قبله، ازدواج و طلاق ،   احکام  تجارت  ودین ، وقسمت مهمی از احکام  ربا ،  انفاق در راه خدا ،  قصاص    ، قمار ،  شراب ، وصیت     ،تحریم قسمتی از گوشتهای حرام.

فضيلت سوره:    حضرت علی بن الحسین علیه السلام از پیامبر اکرم ( صلی الله علیه و آله ) چنین  نقل می کنند که فرمودند : «    کسی که  چهار آیه  از آغاز سورۀ بقره و آیة الکرسی  و دو آیۀ  بعد از آن و سه آیۀ آخر آن را بخواند هرگز در جان و مال خود ناخوش آیندی نخواهد  دید ، و  شیطان به او نزدیک  نمی شود ، وقرآن را فراموش نخواهد کرد.»

کتاب ثواب الاعمال (  طبق نقل نورالثقلین   ج1، ص26

نام سوره: نازعا ت

معنای سوره:«نازعات» از ماده «نزع» به معنی چیزی را از جا بر کندن و یا کشیدن است.

شان نزول سوره:  بیان مسائل مربوط به معاد و مناظر وحشتناک آن وبیان سرنوشت طغیانگران و پاداش نیکوکاران .

محل نزول وتعداد آیات:شهر مقدس مکه و  46  آیه

محتوای سوره:این سوره همانند سوره «نبا» بر محور مساله  «معاد »دور می زند، و رویهم ر فته در شش  بخش

 خلا صه می شود

1- نخست با قسمتهای موکدی که ارتباط با مساله معاد دارد روی تحقق این روز بزرگ تکیه و تاکید میکند.

2-در مرحله بعد  به قسمتی از مناظر هول انگیز ووحشتناک آن روز اشاره می نماید.

3-در بخش دیگر اشاره کوتاه وگذرائی به داستان موسی و سر نوشت فرعون طغیانگر دارد و هم مایه تسلی خاطر پیامبر ومومنان است وهم هشدار به مشرکان و اینکه انکار معاد انسان را به چه گناهی آلوده می کند.

4-در بخش دیگرنمونه هایی  از مظاهر قدرت خداوند در آسمان و زمین که خود دلیل برای معاد و حیات بعد از مرگ برمی شمارد

.5-بار دیگر  به شرح قسمتی دیگر از حوادث وحشتناک آن روز بزرگ و سر نوشت طغیانگران و پاداش نیکو کاران می پردازد

.6-وسرا نجام در پایان این سوره براین حقیقت تا کید می کند که هیچکس از آن روز با خبر نیست ،ولی همین اندازه مسلم است که نزدیک است .

فضیلت سوره:پیامبر اکرم( صلی الله علیه و آله) فرمود:

«   کسی که سورۀ نازعات را بخواند  توقف و حساب او در روز قیامت تنها  به اندازۀ  خواندن یک نماز روزانه است و بعد از آ ن وارد بهشت می شود .»

درحدیثی از امام صاق علیه السلام  نیز آمده است :

« کسی که این سوره را بخواند سیراب از دنیا می رود و خداوند اورا سیراب محشور می کند،و سیراب وارد بهشت می سازد. (سیراب از رحمت بی پایان حق)  ».

مجمع البیان  ،ج10، ص 428 

 نام سوره:عبس

معنای سوره: «چهره در هم کشید»

شان نزول سوره: علت نزول این سوره بیان فرهنگ اسلام در برخورد با مستضعفان ومستکبران می باشد که چگونه مرد فقیرو نابینای مؤمنی را برآن همه اغنیا و سران قدرتمند مشرک عرب مقدم می شمرد .این به خوبی نشان می دهد که اسلام حامی مستضعفان و دشمن مستکبران است .

محل نزول وتعداد آیات: شهر مقدس مکه و 42 آیه

محتوای سوره:سوره «عبس» در عین کوتاهی ،از مسائل مختلف و مهمی  بحث می کند  و تکیه خاصی روی مساله «معاد»داردو محتوای آن را در پنج موضوع می توان خلا صه کرد :

1-عتاب شدید خداوند نسبت به کسی که در برابر مرد نابینا ی حقیقت جو بر خورد مناسبی نداشت.

2-ارزش و اهمیت قرآن مجید.

3-کفران و ناسپاسی انسان در برابر نعنتها ی خداوند.

4-بیان گوشه ای از نعمتهای او در زمینه تغذیه انسان و حیوانات برای تحریک شکر گزاری بشر.

5-اشاره به قسمتهای تکان دهنده ای از حوادث قیامت و سر نوشت مومنان و کفار در آن روز بزرگ.

فضیلت سوره: پیامبر اکرم ( صلی الله علیه و آله) فرمود:

«   کسی که سوره «عبس» را بخواند روز قیامت در حالی وارد محشر می شود که صورتش خندان و بشاش است».                                           مجمع البیان  ،ج10، ص435  

نام سوره:تکویر

معنای سوره:به معنی پیچیدن و جمع و جور کردن چیز است.

شان نزول سوره:بیان حوادث هول انگیز قیامت و حسابرسی به همۀ اعمال

محل نزول وتعداد آیات:  شهر مقدس مکه و 29آیه

محتوای سوره:این سوره  بردو محور دور می زند:

«محور اول »آیات آغاز این سوره است که بیانگر نشانهائی ازقیامت و دگرگونیهای عظیم در پایان این جهان و آغاز رستاخیز است.

«محور دوم»سخن از عظمت قرآن و آورنده آن و تاثیر ش در نفوس انسانی می گوید ،این قسمت با سو گند های بیدار کننده و پر محتوائی همراه است.

فضیلت سوره: پیامبر اکرم ( صلی الله علیه و آله) فرمود:

«کسی که سوره اذالشمس کورت را بخواند او را ازرسوائی در آن هنگام که نامه های عمل گشوده می شود حفظ می کند.»                                                                                                                      مجمع البیان  ،ج10، ص441

نام سوره:انفطار

معنای سوره:شکافته شدن

شان نزول سوره: 

محل نزول وتعداد آیات: شهر مقدس مکه و 19آیه

محتوای سوره:محتوای این سوره به پنج موضوع اشاره می کند:

1-اشراط السا عة:یعنی حوادث عظیمی که در پایان جهان و در آستانه قیامت رخ می دهد.

2-توجه انسان به نعمتهای خداوند که سراسر وجود او را فرا گرفته،و شکستن غرور او ،تا خود را برای معاد آماده سازد.

3-اشاره به فرشتگانی که مامورثبت اعمال انسانها هستند.

4-سر نوشت نیکان و بدان در قیامت.

5-گوشه ای از سختیهای آن روز بزرگ.

فضیلت سوره: درحدیثی از امام صاق علیه السلام   آمده است :

«هرکس این دو سوره :  سورۀ  انفطار و سورۀ انشقاق را  در نماز فریضه و نافله برابر چشم خود قرار دهد،هیچ حجابی او را از خدا محجوب نمی دارد ،و چیزی میان او و خداوند حائل نمی شود،پیوسته (با چشم دل) به خدا می نگرد و خدا (با لطفش) به او نگاه می کند، تا از حساب مردم فارغ شود.»                   مجمع البیان  ،ج10، ص 447

مسلما نعمت بزرگ حضور در پیشگاه خدا،و از میان رفتن حجابها میان او و بر پروردگار ،برای کسی است که این دو سوره را در عمق جانش جای دهد و خود را بر اساس آن بسازد، نه اینکه به لقلقه زبان اکتفا کند.

نا م سوره:مطففین

معنای سوره:   کم فروشان

شان نزول سوره:

محل نزول وتعداد آیات :  شهر مقدس مکه  36آیه

محتوای سوره:بحثهای این سوره بر پنج   محوردور می زند:

1-هشدار و تهدید شدید ی نسبت به کم فروشان .

2-اشاره به این مطلب که گناهان بزرگ از عدم ایمان راسخ به رستاخیز سر چشمه می گیرد.

3-بخشی از سر نوشت «فجار»در آن روز بزرگ .

4-قسمتی از مواهب عظیم و نعمتهای روح پرور نیکو کاران در بهشت.

فضیلت سوره:

در حدیثی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می خوانیم  :

«هر کس سورۀ مطففین را بخواند خدا او را از شراب طهور زلال و خالصی که دست احدی به آن نرسیده است در آن روز سیراب می کند».                                                                       مجمع البیان  ،ج10، ص451

و در حدیثی از امام صادق {ع} آمده است :

«هر کس در نماز های فریضه خود سوره مطففین را بخواند خداوند امنیت از عذاب دوزخ را در قیامت به او عطا می کند ،نه آ تش دوزخ او را می بیند و نه او آ تش دوزخ را پیدا است».

                                                                                                                       ثواب الاعمال مطابق نقل نوالثقلین ،ج5،ص527

این همه ثواب و فضیلت و برکت برای کسی است که خواندن آن را مقد مه ای برای عمل قرار دهد.

 نام سوره:انشقاق

معنای سوره:در آن هنگام که آسمان شکافته شود

محل نزول سوره: شهر مقدس مکه

شا ن  نزول سوره:

محل نزول وتعداد آیات :  شهر مقدس مکه   25آیه

محتوای سوره:

این سوره از مباحث معاد سخن می گوید،در آغاز اشاراتی به حوادث هولناک و تکان د هنده پایان جهان و شروع قیامت می کند،و در مرحله بعد به مسائل رستاخیز و حساب اعمال نیکو کارن و بد کاران ،و سرنوشت آنها ،و در مرحله چهارم بعد از ذکر سوگند هائی به مراحل سیر  انسان در مسیر زندگی دنیا و آخرت اشاره می کندو سرانجام در مرحله پنجم باز سخن از اعمال نیک و بد و کیفر و پاداش آنها است.

فضیلت سوره:

در فضیلت تلاوت این سوره در حدیثی از پیامبر اکرم ( صلی الله علیه و آله) می خوانیم:

«کسی که سوره انشقاق را بخواند خداوند او را از اینکه در قیامت نامه اعمالش به پشت سرش داده شود در امان می دارد!»                                                                                                  مجمع البیان  ،ج10، ص458

و در کتاب «ثواب الاعمال »از امام صادق علیه السلام آمده است که :

«هر کس این دو سوره (سوره انفطار و سوره انشقاق)را بخواند و در نماز فریضه و نافله برابر چشمش قرار دهد خداوند او را به خواسته هایش می رساند ،و چیزی میان او و خداوند حائل نمی شود و پیوسته او   به (لطف)  خداوند  نظر می کند و خداوند به او ،تا از حساب مردم فارغ شود».                                                                                                                                                                                                                 نورالثقلین  ،ج5، ص 536

نام سوره:بروج

معنای سوره: «برج»در اصل به معنی قصر است

شان نزول سوره:می دانیم که مسلمانان مکه در آغاز سخت در فشار بودند ، و دشمنان هرگونه شکنجه را در بارۀ

آنان روا می داشتند ، وهمانگونه که در شرح محتوای سوره گفتیم هدف از نزول این سوره هشداری است به این

شکنجه گران که سرنوشت اقوام مشابه خود را در گذشته تاریخ به خاطر بیاورند ،واز سوی دیگرتسلی ودلداری و تقویت روحیۀمؤمنان نخستین است و درسی است برای همه مسلمانان درطول تاریخ .

محل نزول وتعداد آیات :   شهر مقدس مکه 22 آیه

محتوای سوره:

سوره استقامت و پایمردی و شکیبائی در برابر فشارهائی است که از ظالمان و مستکبران بر مومنان وارد می شود و در لا بلا ی آیا ت آن وعده نصرت الهی نهفته است.

فضیلت سوره:

پیامبر اکرم ( صلی الله علیه و آله)فرمودند:

«هر کسی این سوره را بخواند خداوند به تعداد تمام کسانی که در نماز جمعه اجتماع می کنند وتمام کسانی که  روز عرفه (در عرفات )جمع می شوند،ده حسنه به او می دهد،و تلاوت  آن انسان رااز ترسها و شدائد  رهائی می بخشد.»                                         تفسیر برهان ، ج 4،  ص445

نام سوره: طارق

معنای سوره:کوبیدن ، از آنجا که درهای خانه ها را به هنگام شب می بندند و کسی که شب وارد می شود ناچار است در را بکوبد ، به اشخاصی که در شب وارد می شوند طارق  گویند.

محل نزول وتعداد آیه: شهر مقدس مکه و17 آیه

شان نزول سوره: بیان حوادث روز معاد و رستاخیز وبیان ارزش قرآن واهمیت آن .

محتوای سوره:در آغاز بعد از سوگند های اندیشه آفرینی ، اشاره به وجود مراقبین الهی بر انسان می کند .

بعد برای اثبات امکان معاد به زندگی نخستین و بدو پیدایش انسان از آب نطفه اشاره فرموده ، نتیجه گیری می کند که خداوندی که قادر است او را از چنین آب بی ارزش وناچیزی بیافریند توانایی بر باز گشت مجدد او دارد .

در مرحلۀ بعد به  بعضی از ویژگیهای روز رستاخیز اشاره کرده ،سپس با ذکر سوگندهای متعدد و پر معنایی اهمیت قرآن را گوشزد می نماید ، و سرانجام سوره را با تهدید کفار به مجازات الهی پیایان می دهد .

فضیلت سوره: پیامبر اکرم ( صلی الله علیه و آله)فرمودند:

« هر کس این سوره را تلاوت کند خداوند به تعداد هر ستاره ای که در آسمان وجود دارد ده حسنه به او می بخشد .»                                               مجمع البیان  ،ج10، ص469

 نام سوره:  اعلی

معنای سوره:

محل نزول وتعداد آیه: شهر مقدس مکه و 19آیه

شان نزول سوره:

محتوای سوره:این سوره از دوبخش تشکیل شده ، بخشی که در آن روی سخن به شخص پیامبر ( صلی الله علیه و آله)است و دستوراتی را در زمینۀتسبیح پروردگار و ادای رسالت ، به او می دهد و اوصاف هفتگانه ای از خداوند بزرگ در این رابطه می شمرد.

وبخش دیگری که از مؤمنان خاشع و کافران شقی سخن  به میان می آورد و عوامل سعادت و شقاوت این دو گروه را به طور فشرده در این بخش بیان می کند .و در پایان این سوره اعلام می دارد که این مطالب تنها در قرآن مجید نیامده است بلکه حقایقی است که در کتب و صحف ابراهیم و موسی نیز برآن تأکید شده است .

فضیلت سوره: پیامبر اکرم ( صلی الله علیه و آله)فرمودند:

« هر کسی سورۀاعلی را بخواند خداوند به عدد هر حرفی که بر ابراهیم علیه السلام و موسی علیه السلامو محمد ( صلی الله علیه و آله)نازل کرده ، ده حسنه به او عطا می فرماید ».

                                                                                                                 تفسیر نورالثقلین ج، 5 ص،533